Πολλές φορές αναρωτιέμαι εάν είμαστε εξοικειωμένοι με τον όρο τραύμα. Γνωρίζουμε τι είναι ψυχικό τραύμα; Αναγνωρίζουμε τον αντίκτυπό του στην καθημερινότητά μας; Έχουμε επίγνωση της επίδρασής του στη ζωή μας, στον τρόπο που σκεφτόμαστε, συμπεριφερόμαστε και πώς μας επηρεάζει συναισθηματικά και σωματικά;
Ας αρχίσουμε δίνοντας έναν ορισμό του τραύματος. Τραύμα είναι το προσωπικό βίωμα του καθενός σε μια κατάσταση που δημιουργεί ψυχικό πλήγμα. Είναι η εμπειρία στην οποία οι εσωτερικοί πόροι ενός ατόμου δεν επαρκούν για να αντιμετωπιστούν οι εξωτερικοί στρεσογόνοι παράγοντες, δημιουργώντας μακροχρόνιες επιδράσεις.
Όλοι μας ίσως έχουμε βιώσει κάποιο είδος τραυματικής εμπειρίας στη ζωή μας και θα συνεχίσουν να υπάρχουν αντιξοότητες, γιατί αυτή είναι η φύση της ζωής. Από κάποια τραυματικά βιώματα μπορούμε να ανακάμψουμε και να εξελιχθούμε, ενώ άλλα έχουν αφήσει το δικό τους αρνητικό αποτύπωμα στη ζωή μας. Ένα σημάδι το οποίο μπορεί να είναι βαθύ ή πιο επιφανειακό, ανάλογα με την επίδραση που έχει σ’ εμάς. Το αρνητικό αποτύπωμα που αφήνει πίσω του είναι αυτό που ονομάζουμε τραύμα.
Γι’ αυτό το τραύμα έχει χαρακτηριστεί ως μια πληγή ανοιχτή, η οποία συνεχίζει να μας πονάει, επηρεάζοντας τις επιλογές, τις συμπεριφορές και τα συναισθήματά μας. Όμως, αρκετές φορές η πληγή είναι αόρατη, γιατί κατακλυστήκαμε τόσο πολύ από επώδυνα συναισθήματα που δημιουργήθηκαν, επιλέγοντας συνειδητά ή ασυνείδητα να αποσυνδεθούμε από αυτά.
Με τη χρήση μηχανισμών όπως η άρνηση και η αποφυγή, κάνουμε μια προσπάθεια να ξεφύγουμε, προσπαθώντας να αφήσουμε στην άκρη ό,τι μας πονάει. Όμως, τα συναισθήματα που έχουν καταπιεστεί, δεν έχουν εξαφανιστεί· αντιθέτως, αποκαλύπτουν την ύπαρξή τους με διαφορετική μορφή. Γιατί το σώμα θυμάται αυτό που προσπαθεί να ξεχάσει το μυαλό.
Όταν αναφέρουμε πως το σώμα θυμάται ό,τι προσπαθεί να ξεχάσει το μυαλό, δεν αφορά μόνο τη σωματοποίηση, αλλά γενικότερα ό,τι εκδηλώνεται λόγω καταπίεσης συντριπτικών συναισθημάτων, όπως οι χρόνιες εκρήξεις θυμού, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, η κατάθλιψη κοκ.
Άρα, το τραύμα κάποιες φορές είναι μια πληγή ανοιχτή και ορατή, η οποία μας κάνει να αισθανόμαστε πως χάνουμε τον έλεγχο, νιώθοντας κατακλυσμένοι από σκέψεις και αρνητικά συναισθήματα. Προκαλώντας το αίσθημα της εγρήγορσης και έντασης, με αποτέλεσμα να υπάρχουν δυσκολίες στον ύπνο, στη συγκέντρωση και αναβιώσεις του προσωπικού βιώματος. Ακόμη, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα το συναισθηματικό μούδιασμα και την ανάγκη απομόνωσης από τον περίγυρο.
Άλλες φορές η πληγή είναι αόρατη, καμουφλαρισμένη με φοβίες, άγχος, κατάθλιψη, εκρήξεις θυμού, χωρίς να γίνεται η σύνδεση μεταξύ αυτού που βιώσαμε και των συμπτωμάτων ή συμπεριφορών. Άλλες φορές γίνεται κομμάτι της καθημερινότητάς μας, αφού έχουμε εξοικειωθεί τόσο πολύ μ’ αυτή, όπου κάνει δύσκολη την απαλλαγή των πτυχών του εαυτού που δημιουργήθηκαν. Παρατηρούμε πόσο ευρύ είναι το τραύμα, παίρνοντας διάφορες μορφές στον καθέναν ξεχωριστά.
Η ποικιλομορφία του τραύματος διαφαίνεται από σύγχρονες μελέτες που καταδεικνύουν πως αρκετές από τις ψυχικές διαταραχές αποτελούν αποτέλεσμα αθεράπευτου τραύματος. Είναι αποτέλεσμα βιωμάτων τα οποία παραμένουν αθεράπευτα και παγωμένα στο παρελθόν. Το τραύμα μπορεί να είναι ατομικό, συλλογικό ή να μεταφέρεται αθόρυβα μέσα στο πέρασμα των γενεών.
Στόχος μου δεν είναι να καλλιεργήσω την εντύπωση πως οι άνθρωποι δεν είναι ψυχικά ανθεκτικοί. Αντιθέτως, θεωρώ πως είμαστε ψυχικά ανθεκτικά όντα και μπορούμε να ανακάμψουμε από πολλές αντιξοότητες της ζωής και να αναπτυχθούμε μέσα από αυτές. Όμως, υπάρχουν τραυματικά βιώματα που απαιτείται προσωπική προσπάθεια και επεξεργασία, έτσι ώστε να διαχειριστούμε την επίδραση που έχει το παρελθόν ή το παρόν σ’ εμάς.
Χωρίς αυτό να σημαίνει πως χρειάζεται να σκαλίσουμε το παρελθόν ή τα γεγονότα. Όμως, είναι σημαντικό να αρχίσουμε να γινόμαστε παρατηρητές του εαυτού μας, αρχίζοντας την καλλιέργεια του αισθήματος της αυτο-συμπόνιας. Χωρίς να έχουμε επίκριση στον εαυτό μας, να αρχίσουμε να συνδέουμε πως κάποια ψυχικά τραύματα μας επηρεάζουν στο σήμερα, στον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας, τον κόσμο και πώς αλληλοεπιδρούμε με άλλα άτομα.
Όσο κι αν φαντάζει δύσκολο, να αφήσουμε τον εαυτό μας να εκφράσει συναισθήματα και κατ’ επέκταση να τα διαχειριστεί, για να αρχίσει η πληγή να επουλώνεται. Σε άλλες περιπτώσεις, να αρχίσει να γίνεται ορατή για να ιαθεί. Σε ένα περιβάλλον που είναι ασφαλές, όπως η ψυχοθεραπεία, όπου δίνεται η δυνατότητα να επεξεργαστούμε πιο βαθιά συναισθήματα και πληγές.